W placówkach ochrony zdrowia odzież ochronna i medyczna pełni dwie kluczowe funkcje: chroni personel przed ekspozycją (krew, płyny ustrojowe, aerozole, czynniki biologiczne) oraz ogranicza ryzyko transmisji drobnoustrojów między personelem a pacjentem. Wybór między rozwiązaniami jednorazowymi a wielorazowymi nie jest więc tylko kwestią ceny zakupu. To decyzja, która powinna uwzględniać logistykę, zgodność ze standardami, jakość procesów pralniczo-sterilizacyjnych i realny poziom bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo: odzież jednorazowa vs. wielorazowa – gdzie są realne różnice?

Bariera ochronna (penetracja cieczy i mikroorganizmów)

Artykuły jedno- i wielorazowe same w sobie nie gwarantują bezpieczeństwa. Decydującą funkcję pełnią parametry materiału, konstrukcja wyrobu, dopasowanie do procedury i, w przypadku produktów wielorazowych, utrzymanie parametrów w całym cyklu życia.

• Normy dla wyrobów chirurgicznych (EN 13795) zakładają, że zarówno produkty jednorazowe, jak i wielorazowe powinny zapewniać porównywalny poziom ochrony, zgodny z wymaganiami użytkowymi.
• Badania barierowe często odnoszą się do odporności na przenikanie krwi/płynów (ISO 16603) oraz ryzyka związanego z patogenami krwiopochodnymi (ISO 16604).

Ryzyko skażenia w obiegu (logistyka i procedury)

Największe przewagi i ryzyka konkretnych rozwiązań wynikają z organizacji obiegu:

Odzież jednorazowa – typowe przewagi

• Mniejsze wymagania dla infrastruktury pralniczej/sterylizacyjnej.
• Brak szarej strefy związanej z liczbą cykli i kontrolą zużycia.
• Łatwiejsze skalowanie w sytuacjach skokowego zapotrzebowania.

Odzież jednorazowa – typowe ryzyka

• Pokusa nieprawidłowych praktyk oszczędnościowych (np. ponowne użycie), które zwiększają ryzyko transmisji – instytucje zdrowia publicznego ostrzegają, że jednorazowych fartuchów zasadniczo nie powinno się używać ponownie, a wielorazowych nie powinno się używać ponownie bez prania, bo to zwiększa ryzyko przenoszenia patogenów.
• Większa zależność od dostaw i ciągłości łańcucha dostaw.

Odzież wielorazowa – typowe przewagi

• Stabilny wewnętrzny łańcuch dostaw (mniej zależny od wahań rynku).
• Możliwość standaryzacji jakości w ramach jednego systemu tekstylnego.
• W wielu wdrożeniach – korzystniejszy bilans środowiskowy i mniej odpadów (co może przekładać się także na koszty odpadów).

Odzież wielorazowa – typowe ryzyka

• Jeśli obieg brudny/czysty jest źle zorganizowany, brakuje walidacji prania lub kontroli zużycia, bezpieczeństwo spada.
• Niewidzialny koszt jakości: bez dyscypliny procesowej łatwo o błędy (mieszanie partii, przekroczenie liczby cykli, uszkodzenia materiału).

Koszty: dlaczego cena sztuki prawie zawsze wprowadza w błąd?

Przy porównaniu jednorazowej i wielorazowej odzieży medycznej warto uwzględnić koszty. 

1. Z czego składa się koszt całkowity (TCO)?

Odzież medyczna jednorazowa (single-use):

• zakup (cena jednostkowa),
• magazynowanie, kompletacja, dystrybucja na oddziały,
• utylizacja odpadów,
• ryzyko braków (koszty awaryjnych zakupów).

Odzież medyczna wielorazowa (reusable):

• zakup (wyższy koszt jednostkowy),
• pranie + suszenie + (jeśli dotyczy) sterylizacja,
• logistyka obiegu (pojemniki, transport wewnętrzny/zewnętrzny),
• kontrola jakości i „żywotności” (naprawy, selekcja, wycofania),
• inwestycje/kontrakt pralniczy.

Kiedy lepszym wyborem jest odzież jednorazowa, a kiedy wielorazowa?

Nie istnieje jedno rozwiązanie, które sprawdzi się w każdej placówce medycznej. Przewaga odzieży jednorazowej lub wielorazowej ujawnia się po uwzględnieniu skali działalności, rodzaju procedur oraz możliwości organizacyjnych.

• Odzież medyczna jednorazowa najlepiej sprawdza się w przypadku podmiotów o mniejszym wolumenie świadczeń lub tam, gdzie zapotrzebowanie jest nieregularne. Brak konieczności organizowania zaplecza pralniczego i obiegu tekstyliów czyni ją rozwiązaniem prostym i elastycznym. Jest to szczególnie istotne przy procedurach o wysokim ryzyku zabrudzenia biologicznego, gdzie liczy się szybka wymiana odzieży i natychmiastowa dostępność nowych wyrobów. Jednorazowe rozwiązania są również łatwiejsze do wdrożenia w placówkach z ograniczoną infrastrukturą oraz w sytuacjach kryzysowych, gdy zużycie odzieży gwałtownie rośnie.
• Z kolei odzież medyczna wielorazowa zyskuje przewagę w dużych i stabilnie funkcjonujących placówkach, takich jak szpitale, bloki operacyjne, SOR-y czy oddziały zabiegowe. Przy dużej i stabilnej liczbie procedur omawiane rozwiązanie sprawdza się bardzo dobrze, o ile proces prania, dezynfekcji lub sterylizacji jest odpowiednio nadzorowany, a jakość odzieży regularnie kontrolowana. 

Podsumowanie

Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie odpowiednie dla każdej placówki medycznej. Odzież jednorazowa i wielorazowa mogą oferować porównywalny poziom bezpieczeństwa, pod warunkiem właściwego doboru i stosowania.

Kluczowe pytania, które warto sobie zadać przed zakupem:

• jaki jest profil procedur?
• jakie jest realne zużycie miesięczne?
• jakie są koszty odpadów i logistyki?
• czy możliwa jest kontrola jakości obiegu?

Świadomy wybór zwiększa bezpieczeństwo personelu i pacjentów, ale też ułatwia racjonalne zarządzanie kosztami i organizację pracy.